Нахчыван игтисади району
Нахчыван шящяри, Бабяк, Шярур, Ордубад, Жулфа, Шащбуз инзибати районлары
Яразиси – 5,5 мин кв.км
Ящалиси – 426,7 мин няфяр
Игтисади районда 221 йашайыш мянтягяси вар. Бунлардан 4-ц шящяр, 3-ц шящяр типли гясябя, 214-ц кянд типли йашайыш мянтягясидир.
Тябии шяраити:
Нахчыван даьлыг дийарыдыр. Цмуми торпаг сащясинин 32-33%-и даьлыг вя даьятятйи зонададыр. Яразинин 30%-и ися йаьынтылары мящдуд олан, гуру чюл вя дцзянликлярдян ибарятдир. Игтисади районун иглими кяскин континенталлыьы иля фярглянир. Мцтляг минимум температур -31 дяряжя, мцтляг максимум температур +44 дяряжяйя чатыр. Иллик йаьынтылар Аразбойу дцзянликлярдя 200-300 мм, даьлыг сащялярдя 500-800 мм-я чатыр.
Игтисади районун яразисиндя боз, боз-чямян, шабалыды, даь-чямян-мешя, даь-гящвяйи торпаглар йайылмышдыр.
Торпаг –иглим хцсусиййятляри районун битки аляминя дя тя"сир эюстярмишдир. Рцтубят чатышмадыьына эюря щятта даь йамажларында тиканлы коллуглар йайылмышдыр. Дяряляйяз вя Зянэязур силсиляляринин су айрыжында алп вя субалп чямянликляр вардыр. Битки юртцйцндя дярман вя ефир йаьлы битки нювляри цстцнлцк тяшкил едир. Чай щювзяляриндя кичик мешя сащяляри вардыр.
Игтисади районун чайлары Араз чайы щювзясиня мяхсусдур. Чайларда иллик су ахыны бярабяр олмадыьындан вя районда суварма якинчилийи цстцн йер тутдуьуна эюря чайлар цзяриндя су анбарларынын йарадылмасынын бюйцк ящямиййяти вардыр.
Файдалы газынтылар
Нахчыван игтисади районун мцхтялиф файдалы газынты сярвятляри иля зянэиндир. Бурадакы полиметал, синк, гурьушун, мис, молибден, даш дцз, доломит, тикинти материаллары , мцалижя ящямиййятли минерал сулар мцщцм хаммал мянбяйидир.
Азярбайжанын молибден вя доломит ещтийатларынын чох щиссяси, минерал су ещтийатларынын бешдя цчц, дуз ещтийатларынын хейли щиссяси, цзлцк даш ещтийатынын йарысы Нахчыван игтисади районун пайына дцшцр.
Игтисади раойнда 200-дян артыг мцхтялиф мцалижя ящямиййятли сулар вар. Щал-щазырда Бадамлы вя Сираб заводлары фяалиййят эюстярся дя онларын истещсал эцжцнц артырмаг вя мцасир габлашдырма вя истещсал технолоэийаларындан истифадяни тя"мин етмяк зяруридир. Вайхыр булагларынын суйундан, Дарыдаь термал суйундан карбон газынын алынмасы вя тямизлянмяси технолоэийасыны щазырламаг, йерли хаммал щеcабына карбон газынын вурулмасыны тя"мин етмяк олар.
Районун минерал булагларындан истифадя олунма сявиййяси, онларын потенсиалынын жцз"и бир щиссясини тяшкил едир. Вайхыр булаьында, Шахбуз районун яразисиндя, Батабат эюлц ятрафында сойуг булаглар, даь чямянляри, мешяляр олдугжа эюзял естетик мянзяряйя маликдир. Бурада курорт комплексини йаратмаг, балнеолоъи истиращят евлярини тикмяк реэионун игтисадиййаты цчцн чох ящямиййятли олуб, ейни заманда ящалинин мяшьуллиййятини артырмаг имканы йартмыш оларды.
Игтисадиййаты:
Игтисади районун сянайеси Совет щакимиййяти дюврцндя гурулмушдур. Параьачай молибден вя эцмцшлц гурьушун мя"дянляри Азярбайжанда мцвафиг сянайе сащяляринин йеэаня мцяссисяси кими инди дя юз ящямиййятини сахлайыр.
Вахтиля йарадылмыш олан електротехника заводу, тикиш фабрики, тцтцн-ферментасийа вя Сядяряк шяраб заводлары, Шащбуз автомобил тя"мири заводу, шцшя габлары заводу, дямир-бетон мя"мулаты заводу, агро-сянайе бирликляриндя юзялляшдирмя вя модернляшдирмя тядбирляри щяйата кечирилмялидир.
Файдалы газынты вя минерал сулара ясасланараг игтисади районда йени истещсал сащяляри вя мцалижя комплекслярини йаратмаг, игтисадиййатын жанланмасы цчцн кредит вя инвестисийа тядбирлярини щяйата кечирмяк лазымдыр.
Кянд тясяррцфаты
Игтисади районун торпаг сащясинин 30 фаизи кянд тясяррцфатына йарарлыдыр. Лакин дцзянлик вя даьятяйи зоналарда башлыжа олараг су чатышмазлыьына эюря истифадя едилмяйян мящсулдар торпаглар вардыр.
Игтисади районун кянд тясяррцфаты цзцмчцлцк, щейвандарлыг, Ордубад району мейвячилик сащясиндя ихтисаслашыр. Сон вахтлар гушчулуьун инкишаф етдирилмяси цчцн йерли сащибкарларын мараьы артмышдыр.
Игтисади районун кянд тясяррцфатынын эяляжяк инкишафы суварма имканларынын вя су тяжщизатынын йахшылашдырылмасындан вя игтисади районун республиканын диэяр реэионлары иля няглиййат ялагяляринин йарадылмасындан асылы олажагдыр.
Няглиййат
Игтисади районун инкишафында райондахили вя районларарасы игтисади ялагялярин йаранмасында няглиййат мцщцм рол ойнайыр. Ермянистан тяряфи Нахчыван игтисади районуну блокада вязиййятдя сахламасы, автомобил вя дямирйолу няглиййат васитяси иля республиканын диэяр районлары иля ялагяляри гейри-мцмкцн етмишдир. Щал-щазырда бирбаша олараг республиканын диэяр районлары иля йалныз щава йолу васитяси иля ялагя йаратмаг олар. Ейни заманда йцк дашынмасы вя тижарят цчцн Иран Ислам Республикасынын автомобил йолларындан транзит кими истифадя едилир. Тцркийя иля туризм вя тижарят ялагяляри гисмян Нахчыван-Иран транзити васитяси иля щяйата кечирилир.
Районлар цзря кянд тясяррцфаты биткиляринин якин сащяляри (ща)
| Шящяр / Район
|
1996 |
1997 |
1998 |
1998-жи иля 1997 % |
| Нахчыван МР |
28822 |
32445 |
34925 |
107.6 |
Ящалинин сайы (1998 - 2000)
| Шящяр / Район
|
1998 |
1999 |
2000 |
| Нахчыван МР |
353.9 |
388.58 |
426.66 |
Районлар цзря кяндли (фермер) тясяррцфатлары
| Шящяр / Район
|
1+ сайы / ядят |
ишляйянлярин сайы/няфяр |
| Нахчыван МР |
35 |
125 |
1998-жи илдя шящяр вя районлар цзря ясас фондларын вя капитал гойулушларынын истифадя едилмяси
| Шящяр / Район
|
Ясас фондлар
|
Капитал гойулушу |
Тикинти-Гурашдырма ишляри |
| Нахчыван МР |
25937.2 |
36831.5 |
22218.9 |
Шящяр вя районлар цзря тижарятин мювжцд олан бцтцн нювляриндя пяракяндя ямтяя дювриййяси
| Шящяр / Район
|
1996 |
1997 |
1998 |
| Нахчыван МР |
3.14 |
3.07 |
3.19 |
Шящяр вя районлар цзря йашайыш евляринин истифадяйя верилмяси
| Шящяр / Район
|
1995 |
1996 |
1997 |
1998 |
| Нахчыван МР |
|
19.6 |
4.6 |
1.6 |