Газах игтисади району
Газах, Аьстафа, Товуз, Шямкир, Эядябяй инзибати районлары
Яразиси - 7,0 мин кв.км
Ящалиси - 552,02 мин няфяр
Газах игтисади районунун 352 йашайыш мянтягяси вардыр. Бунлардан 4-ц шящяр, 7-си шящяр типли гясябя вя 341 кянд йашайыш мянтягяляридир.
Тябии шяраити:
Игтисади районун яразиси - даьлыг, даьятяйи вя аран релйеф формаларындан ибарятдир. Районун иглими мцлайим -континенталдыр. Йай вя гыш айларында температур фярги бюйцкдцр. Беля ки, ян исти ийул айларында температур +39- +45 дяряжя олдуьу щалда, сойуг йанвар-феврал айында температур - 5 - -7 дяряжяйя чатыр.
Газах игтисади району сых чай шябякясиня маликдир. Бурада олан су ещтийатларынын 87% сятщ суларынын, 13 % йералты суларын пайына дцшцр, Район республикада олан цмуми су ещтийатларынын тяхминян 3,5% -ня маликдир. Район чайларынын (Кцр, Зяйямчай, Ахынжачай вя с.) потенсиал енеръи эцжц 200 мин квт-а маликдир.
Сон 15-20 ил ярзиндя тикилян вя истифадяйя верилян су тясяррцфаты обйектляри, суварма каналлары . артезиан гуйулары щяля дя районун суйа олан тялабатыны кифайят гядяр юдямир. Илин исти айларында кянд тясяррцфаты биткиляринин суварылмасы чятинляшир.
Файдалы газынтылар
Игтисади район мцхтялиф файдалы газынты сярвятляриня маликдир. Онларын ясасыны металлурэийа, кимйа, тикинти материаллары вя с. хаммал ещтийаты тяшкил едир. Щялялик истифадя едилмяйян Битдибулаг мис-мярэцмцш, Алабашлы щематитли дямир филизи йатаглары перспектив ящямиййятя маликдир. Кцкцрд колчеданы ещтийатларына эюря игтисади район Жянуби Гафгазда ясас йерлярдян бирини тутур.
Район зянэин сеолит хаммалы ещтийатларына маликдир. Сеолит щаванын тяркибиндя зярярли тозларын, газларын тямизлянмясиндя, чиркли вя буланыг суларын дурулмасында тятбиг едилян мцщцм тябии маддядир. Сеолитдян нефт-кимйа сянайесиндя катализатор кими дя истифадя едилир. Илкин шяраб вя конйак заводларында мящсулун дурулмасында сеолит олдугжа гиймятли васитядир.
Игтисади районда олан гиймятли комплекс хаммалдан биридя эилабыдыр. Ондан тикинтидя, металлурэийада, кимйа , йейинти сянайесиндя, тябабятдя эениш истифадя едилир. Эилаби нефт, газ вя башга файдалы газынтыларын чыхарылмасында, хцсусиля мцряккяб эеолоъи гурулуша малик олан сащялярдяки дярин гуйуларын газылмасында эениш тятбиг едилир.
Игтисадиййаты:
Газах игтисади району вахтиля республиканын ири аграр - сянайе районларындан бири олмушдур. Районун сянайеси йерли кянд тясяррцфаты хаммалына вя тябии ещтийатлара ясасланыр. Сянайенин структурунда електроенерэетика, машынгайырма, метал е"малы , тикинти материаллары сянайеси, йейинти вя йцнэцл сянайе сащяляри ясас йер тутур.
Щал-щазырда республиканын диэяр реэионларында олдуьу кими, бурада техники-тя"минатын дайандырылмасы вя бир чох кющня базарларын итирилмяси нятижясиндя сянайе потенсилы аз мигдарда истифадя едилир.
Реэионун сянайе потенсиалынын бярпасы вя артырылмасы инвестийа гойулушу, йени технолоэийаларын алышы вя идаряетмянин йени цслубларынын тятбиги иля мцмкцн ола биляр. Гейд олунан сянайе сащяляринин обйектляриня Дялляр тикинти материаллары фабрикини, Зяйям даш, Пойлу чынгыл карханаларыны, дямир - бетон дирякляр зуводуну, илкин шяраб заводларыны, "Зили" халча фабрикини, Аьстафа тохужулуг фабрикини мисал эюстяря билярик.
Кянд тясяррцфаты
Газах игтисади районунун кянд тясяррцфаты чох сащялидир. Бурада ящали ясасян тахыл, цзцм, картоф, тярявяз, мейвя, ят, сцд истещсалы иля мяшьул олур.
Игтисади районда цмуми торпаг фондунун 52% кянд тясяррцфатына йарарлыдыр вя 20.4% якин йеридир. Кянд тясяррцфатына йарарлы торпагларын 23% суварылыр ки, бунун да йарыдан чоху якилир. Игтисади районда якин йерляринин эенишляндирилмясинин мящдуд имканлары вардыр. Бурада жями 22 мин щектар динжя гойулмуш сащя кянд тясяррцфатына йарарлы торпагларын тяхминян 6% тяшкил едир. Районда олан 230 мин щектар отлаг сащянин 85-90% Жейранчюл йайлаьындадыр.
Истещсал сащяляринин йерляшмя хцсусиййятляриня эюря Газах игтисади районунун яразиси цч йарымрайона бюлцнцр:
- Суварма якинчилийи вя башлыжа олараг, йерли кянд тясяррцфаты хаммалына ясасланан йейинти сянайесиня, ящалинин даща сых мяскунлашмасына малик суварма якинчилийи йарымрайону. Бу йарымрайон игтисади районун тяхминян йарысыны, ящалинин 81-82%, якин сащяляринин 82-84% юзцндя бирляшдирир. Районун бцтцн ири сянайе мцяссисяляри вя шящяр ящалисинин 95% бурада йерляшир.
- Щейвандарлыг вя дямйя якинчилик йарымрайону. Даьлыг щиссяси бцтцнлцкля Эядябяйи, гисмян дя Товуз районунун орта даьлыг зонасыны ящатя едир. Игтисади районун 25-26%, ящалинин ися 17-18% тутан даьлыг зонанын кянд тясярррцфаты башлыжа олраг картофчулуг, тахылчылыг, щейвандарлыг цзря ихтисаслашдырылмышдыр. Мящсулдар шабалыды, даь-чямян торпагларынын эениш йер тутудуьу вя бол су мянбяйиня малик бу йарымрайонда кянд тясяррцфатынын инкишафыны вя перспективлийини артырмаг цчцн илк нювбядя торпаг еррозийасына вя сцрцшмяляря гаршы мцбаризя тядбирлярини щяйата кечирмяк лазымдыр. Ейни заманда даь йамажларынын експозисийасындан асылы олараг торпагларын бежярилмясинин дцзэцн тяшкили тядбирляринин эюрцлмяси тяляб едилир.
- Гыш отлаглары йарымрайону. Бура Жейранчюл йайлаьыны ящатя едир. Йайы исти, гышы мцлайим вя нисбятян гуру кечян Жейранчюл республиканын гярб зонасында йерляшян тясяррцфатларын гыш отлаьыдыр. Сятщ суларындан мящрум олан вя йералты сулары дяриндя йерляшян, дяря-тяпя релйефя, шоран торпаглара, ясасян йарымсящра типли юртцйя малик олан бу йарымрайонда гаршыда дуран ясас проблем отлагларын мящсулдарлыьынын артырылмасы вя су тутарларын йарадылмасыдыр.
Няглиййат
Муьан-Салйан игтисади району нисбятян сых няглиййат шябякясиня маликдир. Ясас истифатя олунан няглиййат васитяляри дямирйол вя автомобилдир. Район яразисиндян Бакы -Яли Байрамлы- Османлы, Бакы - Астара кими мцщцм хятляри кечир. Автомобил няглиййаты райондахили йцк вя сярнишин дашынмасында мцстясна ящямиййятя маликдир.
ГАЗАХ РЕЭИОНУНУН ЮЗЯЛЛЯШДИРМЯ ВЯ АГРОБИЗНЕС САЩЯСИНЯ АИД ЭЮСТЯРИЖИЛЯРИ ЩАГГЫНДА МЯ"ЛУМАТ
| Реэион |
Ящалинин сайы мин няфярля |
Кяндлярин сайы |
Цмуми сащя щектар |
О жцмлядян |
Хцсуси мцлкиййятя верилмиш сащя |
Дювлят акты верилмиш аилялярин сайы |
| к/т йарарлы |
Якин йери |
Щазырда ист.едилян |
| Шямкир |
173 |
80 |
195670 |
87718 |
36009 |
23141 |
- |
32424 |
| Товуз |
143 |
110 |
172884 |
63522 |
16794 |
21613 |
- |
29261 |
| Эядябяй |
86 |
36 |
144247 |
72773 |
10069 |
14821 |
- |
19686 |
| Жями |
402 |
226 |
512801 |
224013 |
62872 |
59575 |
0 |
81371 |
| Реэион |
Ясас Кянд Тясяррцфаты биткиляри (щек) |
Мал-гаранын баш сайы |
Гушларын сайы |
| Тахыл |
Памбыг |
Йем биткиляри |
Тярявяз |
Бостан |
Картоф |
Мейвя баьлары |
Цзцм |
Ири буйнузлу |
Хырда буйнузлу |
| Шямкир |
11234 |
|
3456 |
4417 |
192 |
3829 |
1055 |
1345 |
33219 |
146918 |
10806 |
| Товуз |
8174 |
|
188 |
1317 |
384 |
11550 |
723 |
370 |
29800 |
144032 |
18001 |
| Эядябяй |
1694 |
|
105 |
503 |
|
12519 |
4297 |
|
39648 |
167468 |
- |
| Жями |
21102 |
0 |
3749 |
6237 |
576 |
27898 |
6075 |
1715 |
102667 |
458418 |
28807 |
1998-жи илдя шящяр вя районлар цзря ясас фондларын вя капитал гойулушларынын истифадя едилмяси
| Шящяр / Район
|
Ясас фондлар
|
Капитал гойулушу |
Тикинти-Гурашдырма ишляри |
| Газах |
6800,7 |
7050,9 |
6708 |
| Товуз |
6258,9 |
6352,5 |
5950,5 |
| Шямкир |
3134,9 |
65248,6 |
510022,1 |
| Эядябяй |
1,8 |
115,6 |
95,4 |
| Жями |
16196,3 |
78767,6 |
522776 |
Шящяр вя районлар цзря тижарятин мювжцд олан бцтцн нювляриндя пяракяндя ямтяя дювриййяси
| Шящяр / Район
|
1996 |
1997 |
1998 |
| Газах |
0,82 |
0,77 |
0,82 |
| Товуз |
1,43 |
1,43 |
1,46 |
| Шямкир |
1,62 |
1,48 |
1,49 |
| Эядябяй |
0,74 |
0,68 |
0,69 |
| Жями |
4,61 |
4,36 |
34,4 |
Шящяр вя районлар цзря йашайыш евляринин истифадяйя верилмяси
| Шящяр / Район
|
1995 |
1996 |
1997 |
1998 |
| Газах |
7,8 |
2,2 |
14,8 |
16,3 |
| Товуз |
21 |
9 |
2,9 |
6,1 |
| Шямкир |
6,3 |
8,4 |
8,9 |
4,3 |
| Эядябяй |
1,2 |
0,4 |
2,8 |
- |
| Жями |
36,3 |
20 |
29,4 |
26,7 |