Шяки игтисади району
Балакян, Загатала, Гах, Шяки, Гябяля , Оьуз инзибати районлары
Яразиси – 8,8 мин кв.км
Ящалиси – 594,0 мин няфяр
Тябии шяраити:
Эцржцстан иля сярщяд бойунжа ахан Алазан чайындан башламыш бюйцк Гафгаз сыра даьларынын суайырыжы щиссясиня гядяр давам едян енсиз сащядя релйеф 100 м-дян 4466 м-я ( базардцзц зирвяси) гядяр йцксялир. Районун тябии шяраитинин, хцсусиля сятщ гурулушунун мцряккяблийи яразидя мцхтялиф тямайцллц тясяррцфат сащяляринин йарадылмасына имкан верир. Район бол су ещтийатларына, зянэин мешя сярвятляриня маликдир. Щяр ил мешялярдя мин тонларла жыр мейвя йетишир. Даь мешяляриндяки надир аьаж вя щейван нювлярини мцщафизя етмяк вя чохалтмаг мягсядиля Загатала вя Балакян районларынын даь мешяляринин бир щиссяси 1930-жу илдян дювлят горуьу е"лан едилмишдир.
Атмосфер йаьынтыларынын мигдары бурада гярбдян шяргя вя шималдан жянуба доьру дяйишдийиндян, кянд тясяррцфатынын инкишафына вя ихтисаслашмасына хейли тя"сир эюстярир. Балакян вя Загатала районларында орта щесабла илдя 1000-1200 мм йаьынты дцшдцйц щалда, Гябяля районунда 750-800 мм, Алазан-Щяфтяран вадисиндя, Ажынощур, Сарыжа чюлляриндя бундан хейли аз йаьыш дцшцр. Нятижядя, районун бу яразисиндя кянд тясяррцфаты сцн"и сувармайа ясасланыр.
Йай вахты эцжлц йаьан йаьышлар вя даьларда сцрятля ярийян гарлар нятижясиндя бурада чайлар дашыр в тясяррцфатлара хейли мадди зийан вурулур. Районда вахташыры олараг бярпа вя тящлцкясизлик тядбирляринин кечирилмяси тяляб олунур.
Файдалы газынтылар
Игтисади районда сянайе ящямиййятли бир чох файдалы газынты сярвятляри вардыр. Даьлыг вя даьятяйи зонада, башлыжа олараг чай конусларында топланмыш дашдан, чынгылдан, ящянэдян, эил вя гумдан истифадя едилир.
Районда сянайе ящямиййятли полиметал йатаглары ашкар едилмишдир. Районун яразисиндя йерляшян Филизчай полиметал йатаьы юлкядя ян бюйцк йатаглардан сайылыр.
Игтисадиййаты:
Игтисади районун сянайеси ясасян кянд тясяррцфаты мящсулларын е"мал едян йцнэцл вя йейинти сянайе сащяляри цзря ихтисаслашмышдыр. Буна тцтцнцн ферментляшдирилмяси заводуну (Балакян), ипякчилик, барамачылыг (Шяки), гяннады вя шярг ширниййаты мя"мулатларынын истещсалы, Загатала вя Ниждяки фындыгтямизлямя заводларыны, Шяки шяраб заводуну, Загатала чай фабрикини, Балакян вя Гах районларынын консерв заводларыны , гарышыг йем истещсалы заводуну, ят комбинатыны мисал эюстяря билярик. Гейд олунан истещсаллар ясасян йерли хаммал иля ишляйир.
Игтисади районун йералты сярвятляри , чайларын енеръиси няинки йцнэцл вя сащяляринин инкишафына, еляжя дя мцасир металлурэийа , кимйа металлурэийасы, електроенерэетика сянайесинин инкишаф етдирилмясиня эениш имканлар йарадыр.
Кянд тясяррцфаты
Шяки игтисади районунун яразиси ясасян даьлыг вя гураг йайладан ибарят олдуьу цчцн мящдуд торпаг ещтийатларына маликдир. Бурада олан торпагларын 43% кянд тясяррцфатына йарарлыдыр. Кянд тясяррцфатына йарарлы торпагларын 90% Алазан-Щяфтяран вадисиндя, Ажнощур йайласында вя даьятяйи зонада йерляшир. Кянд тясяррцфаты биткиляринин 40-41%-и сцн’и суварма тятбиги шяраитиндя инкишаф етдирилир. Беля шяраитдя тцтцн, чай, бостан-тярявяз биткиляри, цзцм вя мейвя баьлары тясяррцфатлары йерли шяраитя уйьунлашдырылмыш вя нисбятян даща чох эялир эятирян сащялярдир.
Щал-щазырда юзялляшмя нятижясиндя шяхси мцлкиййятя кечмиш сащялярдя щейвандарлыьын инкишафына даща чох фикир верилмяйя башланылыб. Нятижядя сцд мящсулларыны истещсал едян мини сехлярин йаранмасына бюйцк тялабат вардыр.
Шяки игтисади району республиканын диэяр реэионларына нисбятян харижи инвесторларын даща чох мараьына сясяб олур. Буна щям эюзял тябии шяраити, щям игтисади потенсиалы, щям дя йцксяк ихтисаслы ямяк ещтийатлары, реэонун жоьрафи мювгейи сябяб олмушдур. Ейни заманда ящалинин ижтимаи фяаллыьы диэяр реэионлара нисбятян даща артыг олуб, кичик сащибкарлыьын даща интенсив инкишафы цчцн шяраит йарадыр.
Няглиййат
Игтисади районда автомобил няглиййаты инкишаф етмишдир. Район республиканын вя Загафгазийанын башга районлары иля няглиййат-игтисади ялагяляри сахлайыр.
Щазырда истифадя олунан Йевлах-Балакян дямирйол хятти районун игтисадиййатынын инкишафына, райондахили вя районларарасы игтисади ялагялярин йарадылмасына имканлар ачыр.
Районлар цзря кянд тясяррцфаты биткиляринин якин сащяляри (ща)
| Шящяр / Район
|
1996 |
1997 |
1998 |
1998-жи иля 1997 % |
| Шяки |
48341 |
45977 |
36409 |
79.2 |
| Балакян |
12578 |
12428 |
9554 |
76.9 |
| Загатала |
25170 |
22475 |
18448 |
82.1 |
| Гах |
20959 |
16916 |
14309 |
84.6 |
| Гябяля |
24358 |
22582 |
14177 |
62.8 |
| Жями |
131406 |
120378 |
92897 |
385.6 |
Ящалинин сайы (1998 - 2000)
| Шящяр / Район
|
1998 |
1999 |
2000 |
| Шяки |
156.5 |
174.1 |
193.6 |
| Балакян |
83.8 |
91.3 |
99.56 |
| Загатала |
107.2 |
119.3 |
132.8 |
| Гах |
51 |
55.5 |
60.4 |
| Гябяля |
82.5 |
94.3 |
107.8 |
| Жями |
481 |
534.5 |
594.16 |
Районлар цзря кяндли (фермер) тясяррцфатлары
| Шящяр / Район
|
1+ сайы / ядят |
ишляйянлярин сайы/няфяр |
| Шяки |
11 |
56 |
| Балакян |
30 |
85 |
| Загатала |
8941 |
22352 |
| Гах |
2100 |
6139 |
| Гябяля |
107 |
408 |
| Жями |
11189 |
29040 |
1998-жи илдя шящяр вя районлар цзря ясас фондларын вя капитал гойулушларынын истифадя едилмяси
| Шящяр / Район
|
Ясас фондлар
|
Капитал гойулушу |
Тикинти-Гурашдырма ишляри |
| Шяки |
4511.6 |
6862 |
6214.3 |
| Балакян |
1484.7 |
1702.7 |
1607.2 |
| Загатала |
3295.2 |
3494.9 |
3242.1 |
| Гах |
4488.9 |
4230.5 |
2540.2 |
| Жями |
13780.4 |
16290.1 |
13603.8 |
Шящяр вя районлар цзря тижарятин мювжцд олан бцтцн нювляриндя пяракяндя ямтяя дювриййяси
| Шящяр / Район
|
1996 |
1997 |
1998 |
| Шяки |
1.74 |
1.81 |
1.61 |
| Балакян |
0.74 |
0.78 |
0.77 |
| Загатала |
10.3 |
1.22 |
1.02 |
| Гах |
0.46 |
0.43 |
0.44 |
| Жями |
13.24 |
4.24 |
3.84 |
Шящяр вя районлар цзря йашайыш евляринин истифадяйя верилмяси
| Шящяр / Район
|
1995 |
1996 |
1997 |
1998 |
| Шяки |
10.4 |
3.9 |
6.7 |
6.9 |
| Балакян |
10.3 |
8.3 |
6.7 |
2.6 |
| Загатала |
8.5 |
12.1 |
9 |
9.6 |
| Гах |
6 |
4 |
12.2 |
4.1 |
| Жями |
35.2 |
28.3 |
34.6 |
23.2 |